Emzirme: Süt Krizi

Emzirme: Süt Krizi

“Sezaryen mi normal doğum mu?”

“Suni sancı çok zormuş.”

“Epiduralli mi epiduralsiz mi?”

“Epizyo olmasııın…”

Evet, etrafınızda onlarca kişi doğum şeklinizle ilgili komplo teorileri üretedursun, asıl zorluğun hangi şekilde olursa olsun o bebek “doğduktan” sonrası olduğunu size kimse söylemeyecek muhtemelen…

Doğum şekliniz ne olursa olsun, doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede emzirmeye başlamanız gerekiyor. Bu, teorik olarak böyle kesinlikle. Hepimiz bir yerlerden okumuşuzdur yani. Buraya kadar her şey güzel ve sorun yok gibi; ama ne yazık ki her bebek memeye konduğu anda copur copur çekmeye başlamıyor o memeyi, ha bir de süt gelmiyor zaten o ayrı! Kolostrum kolostrum dedik, “sıvı altın” dedik; ama miktarına, kıvamına falan pek takılmadık sanki ha? Hastaneler, ebeler bile bazen yanlış yönlendiriyor insanı. O yüzden bu süt meselesi adeta bir memleket meselesi taze anne için, anlatabildim mi azizim? :)

Gelelim benim krizime… Doğum yaptıktan sonra ciddi bir şok yaşadım. Açıkçası doğum masasına oturduktan sonra oradan doğum yaparak ayrılacağıma dair ümidim yoktu. Sonrasında ise o kanama durumu falan beni epey rahatsız etmişti, hatırlarsınız bir önceki yazımdan… Neyse, beni kendi odama aldılar. Üstüme renkli bir gecelik giydim ve oğlumu emzirmem için kucağıma bıraktılar. Tabii o sırada meme ucunu bulabilene aşk olsun! Ben bile bulamıyorum el kadar bebe nasıl bulup da emsin… aslında meme ucu ile ilgili sorunum yoktu; ama o an öyle saçma sapan bir manzara ile karşılaştım ve yanımda meme ucu çıkarıcı bir aparat olmadığı için sürekli o ucu bebek için elverişli hâle getirmeye çalıştım. Kucağımda dakikalar öncesi tanıştığım bir zeytin, gözlü… Bana bakıyor, “E hani süt?” diyor sanki. Bir yandan da ağlayıp duruyor ve o sırada odaya giren çıkanın haddi hesabı yok. Yani hazırlıklı olun, yakınlarınız veya hastane personeli o özel anlarda sizi taciz edecektir o veya şu sebepten ötürü. Neyse, damla damla da olsa o kolostrum geliyor; ama gerçekten de yalnızca birkaç damla. Şifa niyetine ve her damla çok kıymetli. Tabii biz hastane tipi pompanın dibine yapıştırıp ziyan edene kadar. Neden? Çünkü ebeler bize elle sağım yapmamız gerektiğini söylemedi. Emzirme sevdalısı hastanemiz mamayı şırıngayla veriyor; ama kolostrumu ziyan ettiğimizi söylemiyor bize. O ilk gün her fırsatta emzirmeyi “denedim”. Denedim; çünkü cidden bebeği tutmaya çalışırken her yanım tutuldu ve sonuç yine iç açıcı değildi. Beceremedim emzirme pozisyonunu almayı. Bir ara göğüslerimin süt dolduğunu hissettim. Sanki meme ucu taş gibiydi de çıkamıyordu süt. Ebe de benzer şeyler söyledi: “Süt dolu bu meme. Gelecek…” Sonra bir duygu patlaması ağlama falan derken hani sütüm mü kesildi bilmiyorum ama. Tekrar başa döndük, olan da gitti! Tabii bu sırada zırıl zırıl ağlıyorum süt yok, diye. Bebeğin midesi çay kaşığı kadar. O iki damla yetecekmiş zaten! Ama ben şoktayım, şokta olmayanlar (!) da bu bilgiyi vermiyor bana. Sonra alt değiştiriyoruz, simsiyah mekonyumla tanışıyoruz karı koca. Bebek aç, ağlıyor. İyice el ayak birbirine giriyor. :) Her tarafı batırdı bir de eşek sıpası! Hastane çantasına yedek kıyafet almayı ihmal etmeyin. Sanırım benim bu kolostrumum miktar olarak biraz azdı ki bebek umduğumuz kadar çiş yapamadı. Hastanede onu takip ediyorduk yani hemşirelerle. Dolayısıyla 6-7 bezle kapattık sanırım hastane defterini. Bu çiş olayı sonralarda da beslenmede büyük bir kriter olmaya devam edecek. Unutmayınız efendim…

Hastanede her emzirme sonrası 10 cc Milupa Prematüre sıvı karışım mama veriyoruz üç saatte bir. Tabii akşama kadar emzirme denemeleri devam etti; ama çiş yeterli olmayınca gece mamaya başvurduk mecburen. Açıkçası o sıralar, hamilelik dönemimde dahi bu durumu öngörerek, bebeğe mama verilmesine karşı değildim. Evet, az da olsa o kolostrum bebeğe yetiyor; ama sanırım bunun çişli bez dışında bir ölçütü yok ve ne kadarının bebeği sarılıktan koruyacağını anlamak da pek mümkün değil. Belki mama vermemekte diretseydik Deniz sarılık olacaktı ve hastanede kalacaktı bu tutumumuz yüzünden. Bu riski almak istemedim ben de. Sarılık olması mama almasından çok daha kötü. Zaten bebekten ayrı kalınca olgun süt de gelemeyeceği için süt üretimi büyük sekteye uğrar sadece pompa ile bir başlangıç yapınca.

Doğumdan sonra emzirmeyle ilgili pek çok yazı, makale, blog okudum. Hamilelikte okuduklarım daha çok hamilelik ve doğum konusuna ağırlık veren kitapların emzirmeyle ilgili yüzeysel bölümleriydi. Tavsiyem bu konuyu doğumdan önce ele almanız…

Okuduğum kaynaklar bu damla damla kolostrumun yeterli olacağını ve minicik bebeğin kursağından gereksiz yere mama geçmesinin çok kötü olduğunu söylüyordu. Yukarıda bu konudaki görüşümü belirttim; ancak yine de bir noktayı daha vurgulamak isterim. Tamam, anne sütü varken mama niye… Bu konuda hemfikiriz de mamaya da bu kadar çamur atıp emziremeyen, emziremeyecek olan anneleri üzmek de neyin nesi? Bazen mecbur kalınıyor ve sonrasında mümkünse az bir mama takviyesinden sonra sadece anne sütüne dönülebiliyor tıpkı benim hikayemde olduğu gibi…

Ertesi gün taburcu olacakken yine emzirme çabalarım tam gaz, az buçuk da olsa damla damla işte. Sonra doktor bize Similac mama reçete ediyor. Geçerken onu da alıyoruz. O gün eşimi pompa almaya ikna ediyorum ve biz eve geldikten sonra o, alışverişe çıkıyor. Avent elektrikli göğüs pompası aldık, yanında da Humana, rezene, Lactamil gibi bilumum süt yapıcı şey, çay falan. (Bu arada bil+umum hani minimum, maksimum gibi düşünüp bilimum yazana da gıcığım, onu da belirteyim. Allah’ım bu kız tam bi ruh hastası!)

Eve gelince akşama doğru sıcak bir duş aldım. Dayanabileceğim sıcaklığa ayarlayıp göğüs bölgemde gezdirdim epeyce duşu. Biraz süt geldi. Ama o sırada 20 cc mama verdik emzirsem de. Sonra gece boyu pompayla mücadelem sonucu iki memeden 20 cc gelince o öğün için mamayı atladık. Emzirmeye çalışıyorum, sağıyorum da. Şırınga ile vermeyi başaramadık ve süt ziyan oluyordu. O yüzden Avent biberonla verdik. Tabii hemen alıştı konfora bizim kel. Memeyi iyice reddeder oldu. Savaşır şekilde emzirmeye çalışsam da pompa en yakın arkadaşım oldu o sıralar. Tabii meme ucu yaraları da kaçınılmaz sonum…:( Doğumdan sonraki en beter acı da bu olsa gerek; ama ben o sıralar ciddi ciddi “survivor” modundayım, yoksa kesin ağlardım. Öyle bir acı çünkü. Pompa daha az acıtıyordu ama. O yüzden pes etmeden devam ettim; ama iyileşmeye de ihtiyacım vardı. Üçüncü gün sağdıklarım yetmemişti sanki, öyle hatırlıyorum. Gece Garmastan pomad sürdüm ve Avent kalkanları takıp yattım. Kocam mama vermiş, sanırım son kezdi. Pomad emzirmeye engel olduğu için kalkanda biriken sütleri de attık. Bir kalkan maksimum 40 cc süt alıyor ve o sıralar o 40 cc hayal gibi bir şey. Neyse, sanırım 4. Gündü, bol emzirme ve hoşaf, sütlaç gibi şekerli şeyler ve protein ağırlıklı beslenmeyle süt düzenim oturmaya başladı. Mamayı rafa kaldırdık. 1. haftanın sonunda 100-150 cc’lik sütler saklamaya başlamışım buzlukta. “Kocacım, Avent süt saklama poşetlerinden alsana.” Lükse bakın, şu kurduğum cümleye bakın… Allah’ım ne mutluluktu o!

Sütü arttıran şey kesinlikle emzirmek ve pompa. Bir de huzur… Yani kendini bebeğine vereceksin tamamen ve bin kere öpüp koklayıp öyle koyacaksın memeye. Sonra süt istediğini beyninde defalarca tekrarlayıp hissedecek, yaşayacaksın…

O ilk üç-dört günün sonunda süt krizi çözülmeye başlamıştı cidden. Evde, “Sütü yok.” diye bik bik öten ailemi sütlü pijamamla selamlıyordum.”Offf, yatak sırılsıklam olmuş. Değiştirelim. Şu kalkandaki sütü dolaba koy. Temiz atlet getir, her yerim süt olmuş. Ay pompa yapmadan giremem banyoya. Her yer süt oluyor…” Bu gibi şımarık cümleleri tadını çıkara çıkara kurar olmuştum. Çok ağlamıştım ve sonuna kadar hak etmiştim çünkü!

Deniz o sıralar mız mız olduğu için, şimdi de öyle ya, tek memeden emzirmeye karar verdim. Çünkü doğru dürüst emmiyordu. Bir de Medela Calma biberon aldık, emme refleksini unutmaması için. Arada onla veriyorduk sütümü.

Tek memeden emzirmenin avantajı, bebeğin ön sütle birlikte yağlı ve kalorisi yüksek olan son sütü de almasını sağlıyor olmasıydı. Zaten süt miktarınız iyiyse bebek bir memeyi bitirip diğerine geçemiyor ilk zamanlar. Ben ebeyi dinlemedim ve tek memeden emzirdim. Diğerini de sürekli sağdım. Sonra diğer memeye geçince tam tersi… Bu şekilde bir döngü içinde olmak ve altı temizse her fırsatta bebeği emzirmeye çalışmak sütümü çok ciddi oranda arttırdı. Eğer emmediği memeden biberonla alabileceğinden de fazla süt sağdıysam daha hızlı süt üretimi olmasını desteklemek için emdiği memeyi de sağdım. Başlarda buzluğa kaldırmadım sütleri. O istediğinde memede süt hazır bulunacak mıydı ya da yetecek miydi, bilmiyordum çünkü. O yüzden dolapta beklettim bir süre. Sütüm varsa buzluğa kaldırdım tek kullanımlık süt saklama poşetlerinde.

Deniz 3260 gram doğmuştu. Doğum tartısından sonraki en büyük düşüşler 2 ve 5. Gün görülürmüş. İkinci gün 3140 gramdı, 5. Gün kontrolünde ise 3160 gram olmuştu. O sırada (3. Gün) mamayı bırakmıştık. Doktor, sütümün yeterli durumda olduğunu ve bebeğime kilo aldıracağını söyledi. Mamaya gerek olmadığını da ekledi. O ay sonunda Deniz 4750 gram oldu. Yani yaklaşık 1600 gram aldı. Canım yavrum her fırsatta emmek istiyordu. Başta kayınvalidemin sürekli emzirmeme tepki vermesi daha sonra eşimin de böyle düşünmesiyle birlikte saçma sapan zamanlarda memeden ayırdım yavrumu. O ilk aydan sonra da hiç öyle emmedi zaten. :( Hep savaş hâlindeyiz. Eskiler güya “Gak dese meme, guk dese meme.” Demez miydi? Hani sütüm yoktu? Var da ne oldu… Cidden sinir bozucu bir durum. Hatta bir ara sütümün gaz yaptığı gerekçesiyle mama bile teklif edildi de. Gazı olmayan bebek mi var Allah aşkına arkadaşlar? Bu tür tavsiyelere kulak asmayın lütfen.

Şimdilerde eşimle çok gülüyoruz bu duruma; ama yine de yazayım dedim. Anne sütünün içeriği, rengi günden güne değişebilir. Kayınvalidem sütümü “su gibi, kalitesiz” diye lavaboya dökmüş. :) TSE belgeli falan yapıcam bir dahaki sefere ben de. Afrikalı kadınları düşünün böyle zamanlarda ve her annenin sütünün bebeğine özel olarak üretildiğini ve eşsiz olduğunu unutmayın. Eğer bu yazıyı eşlerinize ya da akrabalarınıza okutacaksanız da: ONLARI BİLMEM AMA... BİZ YENİ NESİL ANNELERİN BİR DAMLA SÜTÜ BİLE ÇOK KIYMETLİDİR. SİZ SİZ OLUN, O SÜTE SAKIN MÜDAHALE ETMEYİN. BİZİ DE KENDİNİZLE KIYASLAMAYIN LÜTFEN. :)

Deniz’in ikinci ay başlangıcı itibarı ile bu meme boykotu ciddi anlamda hız kazandı. Bir de babası hastalanmıştı, ondan etkilendi sanırım yavrum. Ateşi yoktu; ama acayip bir halsizlik ve çok şiddetli ve fazla miktarda fışkırır tarzda kusması vardı. O sıralar gaz sorunuyla tanıştığımız için üç gün üst üste günde beşer damla olacak şekilde Biogaia vermiştim. Onun yaptığını düşündüm. Babası hastane ortamlarından rahatsız olduğu için (Mikrop kapmasından vs endişeleniyor.) oğlumla o süreçte evdeydik hep. Sürekli emzirmeye veya biberonla beslemeye çalıştım. Günde içtiği 200 cc sütü bile kusuyordu. 9-10 saatini 50 cc ile geçirdiğinde bile, “Kilosu iyi.” Argümanıyla karşılaştım ve psikolojik sorunlarım olduğunu düşündü etrafımdakiler. Bebek resmen aç gezdi günlerce. 90-100 cc verdim bir kere. Çok açtı ve içti; ama inanılmaz hızlı bir şekilde ve hepsini kustu. Bir daha da Medela Calma biberonu almadı zaten. Küstürdük canım oğlumu. Şimdi içeride uyuyor. Ten tene temas yöntemiyle emzirmeye çalıştım beş dakika ve öyle çırılçıplak uyudu miniğim…

Deniz emmedikçe ben onu memeye dayadım inatla. Bir iki çekip bağırıp çağırdı hep. Hani derler ya biberona alıştı da emmiyor diye. Ortada biberon da yok. Bebek resmen aç. Açıyorsun bezini kupkuru. O emip bıraktıkça meme uyarılıyor ve süt üretiliyor. Sürekli bir sızlama ve süt gelmesi durumu. O sütleri hep pompayla sağdım. Bu da sütümü haddinden fazla arttırdı. Emmese bile ağzıyla uyarması süt üretimini tetikledi çünkü. Bazen pompada da o sızlama oldu ve akış yine hızlanıp bir daha süt geldi… Süt var ve bebeğin aç. O sarı çizgi yine sarı ve bir ağlama tutuyor beni bu manzarayı gördükçe. Oğlum çok şükür çok neşeli ve güleç bir bebek. Doktora götürdük, kilosu iyi (!) diye sorun görmedi. Ayrıca çok neşeli bir bebek ve bir sıkıntısı yok, dedi. 6-7 saat emmeden, aç duruyor; ama kilosu iyi. Sonra damla damla içiyor kaşıkla falan. İkinci ay 5800 gram ve 62 cm olmuş oğlum. İkinci ayın 10 günü falan emmiştir doğru dürüst. Şükür onda da kilo almış ve bu yüzden sorun etmedi kimse bu durumu.

Bir ara birkaç gün düzelir gibi oldu; ama sonra yine aynı. Babası inat etti Medela biberonu dayadı. Biberonun emziği biraz uzun. Eğer bilinçsizce iterseniz bebek öğürür veya boğulur, rahatsız olur. Deniz de öğürdü. Yapmayalım, dedim; ama dinlemedi bizimki. Saat de 12 olmuş ve pilimiz bitmiş hani. O bir kez daha biberona zorlayınca, meğer midesi doluymuş tüm hepsini kustu yere. Beşiğinde yatıyordu; ama öyle bir tazyikle kustu ki kendi yatağı, beşiği, bizim yatak ve hatta karyolamızın altı bile süt oldu! Medela ile ikinci ve son travmasını da yaşayınca başka biberonlar aramaya başladım. Avent’i almadı. Mamajoo, Chicco Step up denedim onları da almadı. Sonra Lansinoh’la yıldızı barıştı, şimdi küçük biberona orta akış emzik aldım ve onunla veriyorum emmediği ve aç olduğu zamanlarda.

Süt arttırma konusu yukarıda vurguladığım birkaç noktadan ibaret benim için. Emer gibi yapan ama emmeyen bir bebek! O, az az emdi ve ben sürekli pompa yaptım. Bu sefer de süt fazla arttı! Hiperlaktasyon denen durumla tanıştım. Kendi teşhisimi kendim koydum valla. Deniz’in kakası ta en başından beri yeşil ve suluydu. Bu da genelde önsüt tüketiminin fazla olmasıyla alakalı oluyor başka bir sağlık sorunu yoksa. Ben her ne kadar tek memeden emzirsem de belli bir noktadan sonra o emerken dahi sızlama ile birlikte yeniden süt geliyor ve bu süt de fışkırıyordu genelde. Bu fışkıran süt, daha saydam yapıda olan önsüt oluyor ve doyurucu kısma hiç ulaşamadan yeniden önsüt almış oluyor bebek. Önsütün gereksiz olduğu anlamı çıkarılmasın buradan. Zaten normalde, anne sütünde her ikisinin dengesi çok güzel sağlanmış. Sadece bazı uç durumlarda böyle şeyler ortaya çıkabiliyor.

Üçüncü ayın başı itibarı ile “meme terbiyesi” ya da “süt terbiyesi” denen yöntemle tanıştım. İki haftadır bu yöntemi uyguluyorum. Tek memeden emzirme olayını abartıp bir tık öteye taşıdım ve “blok emzirme” yaparak 5-6 saat veya daha fazla süre boyunca ne zaman emmek isterse hep o memeden emzirdim. Tabii bu süreçte diğer meme patlayacak gibi oluyor. Pompayı da kademeli olarak bıraktım. Önceleri emmediği memeyi günde iki kez sağmaya başladım, sonra teke düşürdüm ve bir haftadır hiçbir şekilde pompa kullanmıyorum ve o patlayacakmışım hissi gitti. Deniz o fışkıran sütü hiç sevmiyordu ve bağırıp ağzını çekiyordu. Şimdi büyük ölçüde azaldı o tazyikli süt. Tabii şimdi de, “Sütüm mü azaldı acaba?” demeye başladım. Pompa da yapamıyorum ya. Allah’ım kafamda deli sorular… Annelik ne zor işmiş meğer! Bir de bebeğin senin ürettiğin bir besinden beslenip kilo alacaksa, büyüyecekse sorumluluğun on kat daha artıyor sanki…

Blok emzirmeyle birlikte sütteki tazyik azaldı ve önsüt – sonsüt dengesi biraz daha iyi kurulmaya başladı. Deniz artık çok nadir yeşil kaka yapıyor. Üç gün sonra üç aylık olacak ve günlük performansı 4-5 kaka, gaz olayı da rahatladı. Zaten ya geğiriyor ya tuvaletini yapıyor. Bırt olayı da pek yok! Tabii yeterli beslenmenin kriteri artık kaka değil çiş. Günde 5-6 tane 1 yumurta ağırlığında çişli bez… Bir yumurta kaç gram, söyleyin ulen! Kafamda deli sorular vol.2… :) Yemedim içmedim bizim evdeki Medium organik yumurtaları tarttım! 60 gram! Deniz bir ara geceleri hiç uyanmıyordu. Doktor da aç olsa uyanır, demişti; ama bazen bezi kupkuru oluyordu. Bir bez 25-30 gram bu arada! Bir kere çişli bezini bile tarttım poşete koyup. Beyin bedava. :) Ama o kadar aç kalıyor, emmiyor ki insan üzülüyor. Anneyseniz anlarsınız. Aç da olsa biberonla da içmiyor bazen. Şu sıralar yine meme harbinde kendisi. Ten tene temas işe yaradı sanki. Beş dakikaya yakın emdi ve büyük başarı: Hâlâ uyuyor…

Çarşamba günü üç aylık olacak. Boyu 65 cm şu an ve kilosu da 6500 gram olur herhalde. Kilo alımı zaten yavaşlıyor büyüdükçe; ama emmesi azalınca düşüş olması daha normal geliyor bana. Ben de sırf kilo alsın diye direkt biberonla veremem sütümü. Beni hiç emmemesi riskini göze alamam. İlk 6 hafta ve özellikle ilk 3 ay bebeklerinizi zorunlu olmadıkça biberonla ve emzikle tanıştırmayın lütfen.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Süt kokulu bebeleri gıdışından öperim! :)